Datu bitxia: leiho txiki bat Nafarroako despopulazioa hobeto ulertzeko. Grafiko eta mapa sinpleen bidez, datu argigarri bat nabarmentzen dugu, despopulazio-arriskuan eragiten duten faktoreak behatzen laguntzen diguna. Demografia, ekonomia, gizarte-kohesioa, ingurumena edo oinarrizko zerbitzuetarako sarbidea gune horretan gurutzatzen dira, gure lurraldeko alderdi garrantzitsuenei eta haien bilakaerari arreta jartzeko, modu bisual eta ulergarrian.
Ia 30 urtean, Nafarroako biztanleria 150.000 biztanle baino gehiago hazi da, baina hazkunde hori ez da toki guztietan gertatu. Azter ditzagun Nafarroa osatzen duten 945 biztanle-entitateetako datuak (kontzejuak, hiribilduak, baserriak, lekuak, etab.).
Irailean, Nafarroako landa eskolei buruzko datu bitxiak lurraldean duten pisu erreala erakusten du: 63 zentro dira 12 landa eremutan, 2.753 ikaslerekin matrikulatuta 2026/2027 ikasturtean, eskolako 44 ikasleko batez besteko soilarekin. Nafarroako Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxe publikoen %37,5 dira, baina ikasleen %7,5 baino ez dute izan. Gainera, horietatik 42 —%67a— despopulazio-arriskuan dauden udalerrietan daude.
Hilabete honetan ere Nafarroako landa-eremuetako aldi baterako biztanleriak duen benetako eraginari buruzko azterlaneko pilulatxoak erakusten jarraitzen dugu. Ikus dezagun zer gertatzen den herrietan udako hilabeteetan mugikortasunarekin. Udako garaian gehiago bidaiatzen da, baina ikus dezagun zenbat, eta zein egunetan. Los Arcos eta Estella-Lizarrako mendialdearen mugikortasun-datuak aztertzen ditugu.
Erroldak esaten digu zenbat pertsona bizi diren udalerri bakoitzean, baina ez du beti adierazten zenbat bizi diren bertan urtean zehar. Nafarroako landa-eremuetako aldi baterako biztanleriak duen benetako eraginari buruzko azterlanek erakusten du zenbait udalerrik beren biztanleria 2,5 aldiz biderkatu dutela udan. Aurkitu ikerketa honen lehen emaitzetako bat eta nola laguntzen duen Nafarroako landa-ingurunearen errealitatea hobeto ulertzen.
Funtsezko zerbitzuen benetako eskuragarritasunak zuzenean baldintzatzen ditu herritarren aukerak eta ongizatea. Nafarroan, hiri-ingurunearen eta despopulazio-arriskuan dauden eremuen arteko desberdintasunek agerian uzten dute arrakala nabarmena dagoela sarbide-denboran, garraioaren mendekotasunean eta bizi-kalitatean, eta horrek indartu egiten du lurralde-eredu orekatuago baterantz aurrera egiteko beharra.
Landa-eremuetako despopulazioaren aurka borrokatzeko, funtsezkoa da oinarrizko zerbitzuak eskuratzea, hala nola osasun-zentroak, ikastetxeak, liburutegiak edo farmaziak. Ohikoa da erreferentzia gisa autoz bidaiatzeko denbora erabiltzea, minututan neurtuta, edozein herritarrek funtsezko zerbitzuak eskuratzeko erabili behar duena. Bidaia-denbora hori 30 minutukoa da landa-udalerriren batean, eta minutu batekoa baino gutxiagokoa hiriburuan.
XIX. mendearen erdialdetik, Nafarroak hazkunde demografiko nabarmena izan du. Mende eta erdi pasatxoan, biztanleria bikoiztu baino gehiago egin da. Hala ere, hazkunde hori ez da homogeneoa izan.
